Iwas "Budol" sa Panahon ng Eleksyon

 

Ngayong darating na eleksyon, hindi lang boto ang nakataya, kundi ang kinabukasan ng buong bansa. Ngunit sa kabila ng kahalagahan nito, patuloy pa ring umiikot ang samu’t saring “budol” na layong linlangin ang mga botante. Mula sa mga mapanlinlang na pangako hanggang sa pekeng impormasyon, marami ang nahuhulog sa bitag ng mga pulitikong bihasa sa pananalita ngunit kulang sa gawa. Ngayong halalan, panahon na para maging mas mapanuri, mas matalino, at mas responsable. Narito ang gabay upang makaiwas sa eleksyong puno ng panloloko.

Mga Karaniwang “Budol” tuwing Eleksyon

1. Pangakong Suntok sa Buwan

• “Walang mahirap sa loob ng anim na buwan.” “Libreng edukasyon, trabaho, at bahay para sa lahat.” Maganda sa pandinig, ngunit totoo ba? Maraming kandidato ang sanay magbigay ng pangakong halos imposible — pangakong walang malinaw na plano kung paano ito isasakatuparan.

2. Vote Buying o Pamimili ng Boto

• Hindi na bago ang pamimigay ng pera, groceries, load, o relief goods kapalit ng boto. Karaniwan itong nangyayari sa gabi bago ang botohan—tila “pambili” ng tiwala at kapangyarihan.

3. Fake News at Black Propaganda

• Sa social media, kaliwa’t kanan ang pagpapakalat ng maling impormasyon. May mga videos na edited, quotes na hindi naman sinabi, at news articles na galing sa pekeng sites. Layunin nito ang siraan ang kalaban o pagtakpan ang baho ng sariling kampo.

4. Proyektong Biglaan

• Yung walang ginawang proyekto sa loob ng ilang taon, pero biglang aktibo sa paglalagay ng waiting shed, tulay, o pamimigay ng ayuda kapag malapit na ang eleksyon? Pamilyar, ‘di ba?

Paano Maiiwasan ang Budol sa Panahon ng Halalan?

1. Magsaliksik.

• Hindi sapat ang kilala lang o sikat. Suriin ang track record ng kandidato. Ano ang mga nagawa niya noon? May kinasangkutan ba siyang isyu o anomalya? Anong klaseng lider siya sa nakaraang serbisyo?

2. I-fact check ang mga impormasyon.

• Huwag basta-basta maniwala sa nababasa o naririnig. Gamitin ang mga mapagkakatiwalaang fact-checking websites tulad ng:

• Tsek.ph

• Vera Files

• Rappler Fact Check

3. Kilalanin ang plataporma.

• Basahin o pakinggan ang mga plataporma ng bawat kandidato. Anong plano nila sa edukasyon, kalusugan, ekonomiya, at kapakanan ng mahihirap? Iwasan ang kandidato na puro general statements lang pero walang konkretong solusyon.

4. Iwasang bumoto base sa emosyon o kasikatan.

• Hindi porke’t artista, influencer, o viral ay ibig sabihin ay epektibong lider na. Minsan, ang tahimik pero matino, siya pa ang may mas malaking malasakit sa bayan.

Kanino Dapat Makinig at Bumase?

1. Mga lehitimong news organizations

• Piliin ang mga media outlet na kilala sa patas at balanseng pagbabalita. Iwasan ang mga biased at hindi transparent sa pinanggagalingang impormasyon.

2. Academic at Civil Society Groups

• Maraming unibersidad at organisasyong sibiko ang nagbibigay ng impartial analysis sa mga kandidato. Makinig sa kanilang mga forum, debates, at voter’s guides.

3. Commission on Elections (COMELEC)

• Magtungo sa mga opisyal na channel ng COMELEC para sa listahan ng mga kandidato, panuntunan sa pagboto, at mga paalala ngayong halalan.

4. Sariling Paninindigan at Prinsipyo

• Ang pinakamahalagang basehan ng pagboto ay ang sariling pag-iisip at pagpapasya. Huwag hayaang diktahan ng peer pressure, pamilya, o ng kinang ng advertisement.

Marapat natin tandaan na hindi lahat ng maganda sa papel ay maganda sa katotohanan. Ang boto mo ay hindi dapat nabibili, napapaikot, o nadadala ng emosyon. Ito ay isang sagradong karapatan at responsibilidad. 

Maging mapanuri, magtanong, magsaliksik. Dahil ang tunay na pagbabagong inaasam ng bayan, nagsisimula sa isang matalinong boto